Το πείραμα στο Εθνικό Δάσος Caxiuanã διήρκεσε σχεδόν δύο δεκαετίες, με χιλιάδες διαφανή πάνελ να εμποδίζουν τη μισή βροχή να φτάσει στο έδαφος - Τα μεγαλύτερα δέντρα άρχισαν να πεθαίνουν, η βιομάζα μειώθηκε κατά 1/3 και το δάσος αναγκάστηκε να βρει μια νέα ισορροπίαΤι θα συνέβαινε αν κόβαμε στη μέση τη βροχή σε ένα κομμάτι του Αμαζονίου; Οι επιστήμονες αποφάσισαν να το διαπιστώσουν στην πράξη. Κάλυψαν μια έκταση μέσα στο τροπικό δάσος με σχεδόν 6.000 διαφανή πάνελ, εμποδίζοντας περίπου τη μισή βροχή να φτάσει στο έδαφος. Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά: στην αρχή τα δέντρα άντεξαν, όμως λίγα χρόνια αργότερα τα μεγαλύτερα άρχισαν να πεθαίνουν και η περιοχή έχασε περίπου το ένα τρίτο της βιομάζας της.
Ένα πείραμα μέσα στην καρδιά του Αμαζονίου
Το πείραμα πραγματοποιήθηκε στο Εθνικό Δάσος Caxiuanã, στη βόρεια Βραζιλία, και ξεκίνησε το 2002.
Οι ερευνητές επέλεξαν μια έκταση περίπου ενός εκταρίου μέσα στο δάσος και τοποθέτησαν πάνω από αυτήν χιλιάδες διαφανή πλαστικά πάνελ.
...Η κατασκευή είχε έναν συγκεκριμένο σκοπό: να εμποδίζει μέρος της βροχής να φτάνει στο έδαφος. Το νερό συλλεγόταν και απομακρυνόταν, ώστε τα δέντρα να αντιμετωπίζουν συνθήκες παρατεταμένης ξηρασίας.
Συνολικά, περίπου η μισή βροχή δεν έφτανε πλέον στο έδαφος.
Στην αρχή το δάσος άντεξε
Τα πρώτα χρόνια δεν υπήρξε η καταστροφή που ίσως θα περίμενε κανείς.
Τα δέντρα προσπάθησαν να προσαρμοστούν. Οι ρίζες τους αναζητούσαν νερό βαθύτερα στο έδαφος, ενώ τα φυτά αξιοποιούσαν όσο μπορούσαν τα διαθέσιμα αποθέματα υγρασίας.
Το δάσος έδειχνε ότι μπορούσε να αντέξει.
Όμως αυτή η αντοχή δεν κράτησε για πάντα.
Τα μεγάλα δέντρα άρχισαν να πεθαίνουν
Περίπου οκτώ χρόνια μετά την έναρξη του πειράματος, οι επιστήμονες άρχισαν να βλέπουν μια μεγάλη αλλαγή.
Τα μεγαλύτερα και παλαιότερα δέντρα άρχισαν να πεθαίνουν πολύ συχνότερα από τα μικρότερα.
Η παρατεταμένη έλλειψη νερού έκανε δύσκολη τη μεταφορά του νερού από τις ρίζες προς τα κλαδιά και τα φύλλα. Όταν το δέντρο δεν μπορούσε πλέον να τροφοδοτήσει σωστά την κορυφή του, άρχιζε να καταρρέει.
Και όταν ένα μεγάλο δέντρο πεθαίνει, οι συνέπειες δεν περιορίζονται σε έναν κορμό.
Το δάσος έχασε τεράστια ποσότητα άνθρακα
Ο θάνατος των μεγάλων δέντρων είχε ως αποτέλεσμα να χαθεί περίπου το ένα τρίτο της υπέργειας βιομάζας στην πειραματική περιοχή μέσα σε περίπου 15 χρόνια.
Με απλά λόγια, ένα σημαντικό μέρος της φυτικής ύλης που υπήρχε πάνω από το έδαφος εξαφανίστηκε.
Παράλληλα, το δάσος άρχισε να χάνει και την ικανότητά του να αποθηκεύει άνθρακα.
Τα ζωντανά δέντρα απορροφούν διοξείδιο του άνθρακα και αποθηκεύουν τον άνθρακα στους κορμούς, στα κλαδιά και στα φύλλα τους. Όταν πεθαίνουν και αποσυντίθενται, μέρος αυτού του άνθρακα επιστρέφει στην ατμόσφαιρα.
Έτσι, μια περιοχή που λειτουργούσε ως αποθήκη άνθρακα άρχισε να συμβάλλει στις εκπομπές του.
Η εικόνα του δάσους άλλαξε
Καθώς τα μεγάλα δέντρα έπεφταν, δημιουργήθηκαν κενά στην πυκνή «οροφή» του δάσους.
Περισσότερο φως άρχισε να φτάνει στο έδαφος και νέα, μικρότερα φυτά βρήκαν χώρο για να αναπτυχθούν.
Όμως υπήρχε και ένα σοβαρό μειονέκτημα.
Με λιγότερη σκιά και λιγότερο νερό, το έδαφος γινόταν ακόμη πιο ξηρό. Τα ξερά φύλλα και η νεκρή βλάστηση συσσωρεύονταν στο έδαφος, δημιουργώντας παράλληλα μεγαλύτερες πιέσεις για το οικοσύστημα.
Το δάσος δεν εξαφανίστηκε. Άλλαξε.
Το απρόσμενο σημείο ισορροπίας
Κι εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο του πειράματος.
Οι επιστήμονες δεν είδαν το δάσος να συνεχίζει να καταρρέει επ' αόριστον.
Μετά τις μεγάλες απώλειες, η κατάσταση άρχισε να σταθεροποιείται. Από το 2017 έως το 2023, η ποσότητα της βιομάζας στην περιοχή παρέμεινε σχετικά σταθερή.
Η εξήγηση είναι απλή: αφού είχαν πεθάνει πολλά από τα μεγάλα δέντρα, όσα παρέμεναν ζωντανά είχαν λιγότερο ανταγωνισμό για το περιορισμένο νερό.
Το δάσος κατάφερε έτσι να βρει μια νέα ισορροπία.
Επέζησε, αλλά δεν έμεινε ίδιο
Η σταθεροποίηση, όμως, δεν σημαίνει επιστροφή στην προηγούμενη κατάσταση.
Η πειραματική περιοχή έχει πλέον λιγότερα μεγάλα δέντρα, πιο αραιή βλάστηση και μικρότερη ποσότητα αποθηκευμένου άνθρακα σε σχέση με το γειτονικό δάσος που δεν υπέστη την ίδια τεχνητή ξηρασία.
Με άλλα λόγια, το δάσος κατάφερε να επιβιώσει, αλλά με σημαντικές απώλειες.
Τώρα οι επιστήμονες περιμένουν την ανάκαμψη
Τον Νοέμβριο του 2024 οι επιστήμονες αφαίρεσαν τα περισσότερα από τα πάνελ που εμπόδιζαν τη βροχή.
Τώρα ξεκινά ένα νέο κεφάλαιο του πειράματος: να διαπιστωθεί αν το δάσος μπορεί να ανακάμψει όταν το νερό επιστρέψει στις κανονικές του ποσότητες.
Το μεγάλο ερώτημα είναι αν η περιοχή θα μπορέσει κάποτε να επιστρέψει στην κατάσταση που βρισκόταν πριν από την έναρξη του πειράματος ή αν οι αλλαγές που προκάλεσαν δύο δεκαετίες ξηρασίας θα αφήσουν μόνιμο σημάδι.
Ένα προειδοποιητικό μήνυμα για το μέλλον
Το πείραμα αφορά μια μικρή περιοχή και δεν μπορεί από μόνο του να προβλέψει τι θα συμβεί σε ολόκληρο τον Αμαζόνιο.
Δείχνει όμως κάτι ιδιαίτερα σημαντικό: ένα τροπικό δάσος μπορεί να αντέξει την ξηρασία για κάποιο διάστημα, αλλά η παρατεταμένη έλλειψη νερού έχει κόστος.
Τα μεγαλύτερα δέντρα είναι από τα πρώτα που κινδυνεύουν, η αποθήκευση άνθρακα μειώνεται και το ίδιο το οικοσύστημα αναγκάζεται να αλλάξει για να επιβιώσει.
Και όσο η κλιματική αλλαγή φέρνει υψηλότερες θερμοκρασίες και μεγαλύτερες περιόδους ξηρασίας, το ερώτημα που έθεσε το πείραμα στον Αμαζόνιο γίνεται όλο και πιο επίκαιρο:
Πόσο νερό μπορεί να χάσει ένα τροπικό δάσος πριν πάψει να είναι το ίδιο δάσος;
www.worldenergynews.gr
