Η σύνδεση του σύγχρονου Ορμούζ με την αρχαία Αρμόζεια, τοποθεσία που
καταγράφεται από τον Αρριανό στο έργο του «Ινδική» και ο κρίσιμος κρίκος
στην κατανόηση της εκστρατείας του στρατηλάτη και του Νεάρχου
To 325 π.Χ ο Μέγας Αλέξανδρος ξεκινάει την επιστροφή του προς τα δυτικά
από την Ινδία.
Το όραμά του πλέον δεν περιοριζόταν στην κατάκτηση νέων εδαφών,
αλλά επεκτεινόταν στην εξερεύνηση των θαλάσσιων οδών. Ενώ ο ίδιος οδηγούσε
το κύριο σώμα του στρατού μέσα από την εφιαλτική έρημο της Γεδρωσίας,
ανέθεσε στον στενό του φίλο και ναύαρχο Νέαρχο, την αποστολή να πλεύσει
από τις εκβολές του Ινδού ποταμού προς τον Ευφράτη.
...
Επρόκειτο για μια ναυτική αποστολή, από τις πλέον επικίνδυνες και
σημαντικές της αρχαιότητας. Ο Νέαρχος έπρεπε να χαρτογραφήσει άγνωστες
ακτές, να βρει πηγές πόσιμου νερού και να εξασφαλίσει τον ανεφοδιασμό του
στόλου σε ένα εχθρικό και άγνωστο περιβάλλον. Αφιξη στην Αρμόζεια Σύμφωνα
με τον Αρριανό (στο λιγότερο γνωστό έργο του «Ινδική»), ο στόλος του
Νεάρχου αφού διέσχισε τις ακτές της Μακράνης, έφτασε σε μια περιοχή της
Περσίας που ονομαζόταν Αρμόζεια.
Περιγραφόταν μάλιστα ως εύφορη και πλούσια γη και αποτελούσε ευχάριστη
αντίθεση με τις άγονες ακτές που είχαν συναντήσει οι έλληνες στρατιώτες
προηγουμένως. Είχε καρποφόρα δέντρα, νερά και αμπέλια, αλλά καθόλου
ελαιόδεντρα, σύμφωνα με μια παρατήρηση του Νεάρχου στο ημερολόγιό
του.
Η τοποθεσία της αρχαίας Αρμοζείας ταυτίζεται με την περιοχή γύρω από τον
ποταμό Ανάνη (ή Ανδάμη), ο οποίος εκβάλλει στον Περσικό Κόλπο. Σύμφωνα με
ιστορικές πηγές, όπως ο William Vincent και καταγραφές του εκδοτικού οίκου
Brill (από τους σημαντικότερους για τις Ανθρωπιστικές Σπουδές), η αρχαία
πόλη βρισκόταν στην ηπειρωτική χώρα, κοντά στη σημερινή πόλη Μινάμπ, στην
περιοχή της Καρμανίας.
Εκεί ο Νέαρχος αγκυροβόλησε τον στόλο του αναζητώντας εφόδια και
πληροφορίες για την τύχη του Αλέξανδρου. Ο ίδιος ο Νέαρχος περιγράφει ότι
από εκείνο το σημείο μπορούσαν να δουν απέναντι το ακρωτήριο της Αραβίας
(Μακέτα, σημερινό Musandam του Ομάν), επιβεβαιώνοντας ότι βρισκόταν στη
στενωπό. Η Αρμόζεια δεν ήταν απλώς ένας σταθμός ανάπαυσης. Ηταν το κλειδί
για τον έλεγχο του θαλάσσιου περάσματος που σήμερα ονομάζουμε Στενά του
Ορμούζ. Ο Αρριανός και ο Ονησίκριτος, για παράδειγμα, τονίζουν τη σημασία
της περιοχής ως εμπορικού κόμβου.
Η τοποθεσία της πόλης αναφέρεται αργότερα από τον Πτολεμαίο, αν και
με κάποιες γεωγραφικές αποκλίσεις, ενώ ο Αμμιανός Μαρκελλίνος την ονομάζει
πιθανώς Ερμούπολη. Είναι ενδιαφέρον ότι το όνομα «Ορμούζ» αρχικά
αναφερόταν στην πόλη που βρισκόταν στην ηπειρωτική στεριά.
Ωστόσο, γύρω στο 1300 μ.Χ., λόγω των συνεχών επιδρομών από μογγολικά φύλα
και της ανάγκης για καλύτερη άμυνα, η εμπορική δραστηριότητα και ο
οικισμός μεταφέρθηκαν στο μικρό νησί που βρίσκεται απέναντι, το οποίο
γνωρίζουμε σήμερα ως Νησί Ορμούζ.
Αυτή η μετακίνηση μετέτρεψε το νησάκι στον σημαντικότερο εμπορικό κόμβο
της Περσίας κατά τον Μεσαίωνα, συνδέοντας την Ανατολική Ασία και την Κίνα
με τη Δυτική Ασία. Συνάντηση Νέαρχου και Αλεξάνδρου Ενα από τα πιο
συγκινητικά επεισόδια της αρχαίας ιστορίας εκτυλίχθηκε στην περιοχή της
Αρμοζείας.
Ο Νέαρχος, αφού αποβιβάστηκε, έμαθε ότι ο Αλέξανδρος βρισκόταν μόνο λίγες
ημέρες μακριά στην ενδοχώρα. Αποφάσισε, λοιπόν, να τον συναντήσει
αυτοπροσώπως. Οταν όντως συναντήθηκαν, ο Αλέξανδρος, βλέποντας τον Νέαρχο
σε άθλια κατάσταση από τις κακουχίες, φοβήθηκε ότι ο στόλος είχε
χαθεί.
Οταν έμαθε ότι τα πλοία ήταν ασφαλή, λέγεται ότι δάκρυσε από χαρά,
δηλώνοντας ότι αυτή η είδηση του έδινε μεγαλύτερη ικανοποίηση και από την
κατάκτηση της Ασίας. Ο στρατηλάτης και ο ναύαρχος είχαν πιθανότατα
αντιληφθεί την εξαιρετική σημασία της συγκεκριμένης γεωγραφικής
θέσης.
Η αρχαία Αρμόζεια, άλλωστε, υπήρξε ο προπομπός μιας τεράστιας εμπορικής
αυτοκρατορίας. Αν και ο Αρδασίρ Α’ της δυναστείας των Σασσανιδών
πιστώνεται συχνά με την επανίδρυση ή την ενίσχυση της πόλης, οι μαρτυρίες
του Αρριανού και των συντρόφων του Αλεξάνδρου αποδεικνύουν πέραν πάσης
αμφιβολίας ότι η περιοχή ήταν ήδη ένας ακμάζων κόμβος αιώνες
πριν.
Η ιστορική συνέχεια από τον Νέαρχο στον Πτολεμαίο και τελικά στο
μεσαιωνικό Ορμούζ, αποτελεί ένα παράδειγμα του πώς η γεωγραφία καθορίζει
τη μοίρα των εθνών και του παγκόσμιου εμπορίου.
